Fortepian ze Starej Wsi

 Notkę tę przepisuję z Facebboka z konta Grzęda Sokalska - historia ku pamięci, by się nie zakopała. Odwiedzałem Poturzyn i Starą Wieś, zaciekawił mnie związek tych miejscowości z Chopinem.

𝗦𝗧𝗔𝗥𝗔 𝗪𝗜𝗘Ś. 𝗡𝗔 𝗧𝗥𝗢𝗣𝗜𝗘 𝗙𝗢𝗥𝗧𝗘𝗣𝗜𝗔𝗡𝗨 𝗖𝗛𝗢𝗣𝗜𝗡𝗔

Wczorajszego wieczoru natrafiliśmy na bardzo ciekawy zapis o treści: „𝗦𝘁𝗮ł 𝘁𝘂 𝘁𝗲ż 𝗳𝗼𝗿𝘁𝗲𝗽𝗶𝗮𝗻 𝗯𝗿ą𝘇𝗼𝘄𝘆 𝗣𝗹𝗲𝘆𝗲𝗹𝗮, 𝗻𝗮 𝗸𝘁ó𝗿𝘆𝗺 𝗴𝗿𝘆𝘄𝗮ł 𝗙𝗿𝘆𝗱𝗲𝗿𝘆𝗸 𝗖𝗵𝗼𝗽𝗶𝗻 𝗱𝘄𝘂𝗸𝗿𝗼𝘁𝗻𝗶𝗲 𝗽𝗿𝘇𝘆𝗷𝗲ż𝗱ż𝗮𝗷ą𝗰 𝗱𝗼 𝗦𝘁𝗮𝗿𝗲𝗷 𝗪𝘀𝗶 𝘇 𝗣𝗼𝘁𝘂𝗿𝘇𝘆𝗻𝗮 𝘇𝗲 𝘀𝘄𝘆𝗺 𝗽𝗿𝘇𝘆𝗷𝗮𝗰𝗶𝗲𝗹𝗲𝗺 𝗧𝘆𝘁𝘂𝘀𝗲𝗺 𝗪𝗼𝘆𝗰𝗶𝗲𝗰𝗵𝗼𝘄𝘀𝗸𝗶𝗺”. (R. Aftanazy, „Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej”, t. VI, Województwo bełskie. Ziemia Chełmska województwa ruskiego, wyd. 2, Zakład Narodowy Ossolińskich, Wrocław, 1995, s. 178)

Po przeczytaniu tego zapisu postanowiliśmy wyruszyć w naszą detektywistyczną XIX - wieczną podróż poszukiwawczą „fortepianu Chopina”. Nie jesteśmy pierwsi niestety

Wyprzedził nas w tych poszukiwaniach polski muzykolog Beniamin Vogel, znany poszukiwacz fortepianów Chopina. Niestety jemu chyba nie udało się odnaleźć fortepianu z dworu w Starej Wsi. Zostawił nam tylko następującą informację: „𝗽𝗿𝗮𝘄𝗱𝗼𝗽𝗼𝗱𝗼𝗯𝗻𝗶𝗲 𝘁𝗼 𝘄ł𝗮ś𝗻𝗶𝗲 ó𝘄 𝗳𝗼𝗿𝘁𝗲𝗽𝗶𝗮𝗻 𝗯𝘆ł 𝗽𝗼𝘄𝗼𝗱𝗲𝗺 𝗱𝘄𝘂𝗸𝗿𝗼𝘁𝗻𝘆𝗰𝗵 𝗼𝗱𝘄𝗶𝗲𝗱𝘇𝗶𝗻 𝘄 𝗦𝘁𝗮𝗿𝗲𝗷 𝗪𝘀𝗶 𝗖𝗵𝗼𝗽𝗶𝗻𝗮”. (Benjamin Vogel, The young Chopin's domestic pianos, w: Chopin in Performance: History, Theory, Practice, Warszawa 2004).

Nasze poszukiwania rozpoczynamy w Poturzynie. Dlaczego właśnie w tej miejscowości? Już odpowiadamy .

W lipcu 1830 roku wybitny polski kompozytor Fryderyk Chopin wybrał się w podróż na Kresy Lubelszczyzny, do jak sam pisał „Państwa Poturzyńskiego”. Jaki był powód tej wyprawy w lubelskie? Powód był jeden chęć spotkania się z przyjacielem z lat szkolnych mieszkającym na Lubelszczyźnie Tytusem Woyciechowskim.

Kompozytor był goszczony przez przyjaciela od 14 do 21 lipca 1830 roku w rodzinnym murowanym dworze Woyciechowskich pochodzącym z XVIII w., który znajdował się w otoczeniu pięknego parku krajobrazowego z niewielkim stawem.

Pobyt w dobrach poturzyńskich wspominał Chopin po powrocie do Warszawy, pisząc do Tytusa: „Szczerze Ci powiem, że mi przyjemnie wspomnieć na to wszystko jakąś tęsknotę zostawiły mi twoje pola, ta brzoza pod oknami nie może mi wyjść z pamięci". W innym liście kompozytor pisze: „Jak nie będę miał co jeść, musisz mnie do Poturzyna za pisarka przyjąć, będę tak koło stajni mieszkał, tak dobrze przy tobie jak tego roku we dworze”.

Tyle o samej wizycie w Poturzynie. Nas jednak interesuje dziś dwukrotna wizyta Chopina w Starej Wsi w gminie Mircze.

𝗨𝗞𝗢𝗖𝗛𝗔𝗡𝗬 𝗙𝗢𝗥𝗧𝗘𝗣𝗜𝗔𝗡 𝗖𝗛𝗢𝗣𝗜𝗡𝗔 𝗣𝗟𝗘𝗬𝗘𝗟𝗔

Jak nam podpowiedział Beniamin Vogel Chopina do Starej Wsi przyciągnął fakt posiadania jego ukochanego fortepianu Pleyela przez ówczesnych właścicieli tej miejscowości - Rakowskich.

Nasuwa się kolejne pytanie: skąd Chopin wiedział o tym, że właściciele Starej Wsi posiadali tak modny ówcześnie fortepian? Wszystko wskazuje na to, iż tej informacji udzielił mu kolega z Liceum Warszawskiego Edward baron Rastawiecki z Nowosiółek. Baronowie z Nowosiółek byli bardzo zaprzyjaźnieni z Rakowskimi ze Starej Wsi, co widać choćby po tym: baron Ludwik Rastawiecki był ojcem chrzestnym Stanisława Adolfa Grzegorza Rakowskiego, jednego z synów ówczesnego właściciela tej miejscowości.

Fryderyk Chopin powiedział, że fortepian Pleyela to jego „non plus ultra” („nic nie mogłoby być lepsze”) i to właśnie brzmienie tego instrumentu przyświecało mu przy komponowaniu większości jego utworów. Liszt opisał, jak Chopin, grając na Pleyelu, „odtwarza zaginioną sztukę niemieckiej harmonii wodnej – mariaż kryształu z wodą”.

Fortepiany Pleyela. „Francuz austriackiego pochodzenia Ignaz Pleyel był sławnym muzykiem i kompozytorem. Karierę rozpoczął w Paryżu w 1795, otwierając swój pierwszy sklep muzyczny i publikując pierwszy popularny kieszonkowy zbiorek muzyczny. W 1807 rozpoczął on produkcję fortepianów, poświęcając się od tego momentu tylko temu zajęciu. Dawał się on ponieść uwielbieniu muzyki i pasji dla wysokiej klasy instrumentów, gdy projektował i tworzył swoje fortepiany. W momencie śmierci w 1831, wytwórnia Pleyel była już uznanym dostawcą fortepianów, między innymi na dwór cesarzowej francuskiej Józefiny i inne dwory władców Europy”. (Wikipedia - Pleyel).

Udało się! Znaleźliśmy! Choć niestety nie jest to fortepian dworu w Starej Wsi, bo ten zapewne zaginął lub uległ zniszczeniu w czasie wojen, ale znaleźliśmy podobny w zbiorach Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina w Warszawie, podobny fortepian tej samej firmy na którym grywał Chopin.

𝗪𝗜𝗭𝗬𝗧𝗔 𝗖𝗛𝗢𝗣𝗜𝗡𝗔 𝗨 𝗥𝗔𝗞𝗢𝗪𝗦𝗞𝗜𝗖𝗛 𝗪 𝗦𝗧𝗔𝗥𝗘𝗝 𝗪𝗦𝗜

Kto był właścicielem dóbr Stara Wieś w momencie wizyty Chopina?

𝗥𝗮𝗸𝗼𝘄𝘀𝗸𝗶 𝗪𝗼𝗷𝗰𝗶𝗲𝗰𝗵 𝗙𝗹𝗼𝗿𝗶𝗮𝗻 𝗔𝗻𝘁𝗼𝗻𝗶 (𝘇𝘄𝗮𝗻𝘆 𝗙𝗹𝗼𝗿𝗶𝗮𝗻𝗲𝗺) „1789-1876, dziedzic dóbr Stara Wieś, Herbu Trzywdar. Urodził się w 20 kwietnia 1789 roku, syn Macieja i Józefy małżonków Rakowskich. Dziedzic dóbr Stara Wieś w latach 1820-1872. Zmarł 12 września 1876 roku. Pochowany, w rodzinnym grobowcu, na cmentarzu parafialnym w Nabrożu”. (Kulik Renata, Kulik Henryk, „Grabowiecki Słownik Biograficzny”, Instytut Historii im. Wojtka Kulika).

Jak wyglądał dwór w czasie wizyty Chopina? Klasycystyczne założenie dworskie w Starej Wsi złożone było z murowanego dworu, mieszczącego dziesięć pokoi i oficyny dworskiej dla służby zlokalizowanej w bliskiej odległości od dworu. Wokół założenia dworskiego znajdował się rozległy stary park z przełomu XVIII/XIX wieku, stawy i oranżeria.

Po 1800 roku, ze względu na to, że dotychczasowy dwór okazał się za ciasny wznieśli nowy dwór, a starszy przeznaczyli na oficynę.

Architektura nowego klasycystycznego dworu w Starej Wsi charakteryzował się symetrycznymi fasadami, nawiązującymi do antyku, z wyraźnie zaznaczonym portykiem (ganek z kolumnami i trójkątnym przyczółkiem) na osi wejścia.

Bryła dworu była zwarta i niska, oparta na prostokątnym planie, z centralnym, wydłużonym ryzalitem. Oszczędna dekoracja obejmowała klasyczne motywy obramienia okien. Obramienia wnęki, w których w środkowej części znajdowały się prostokątne dość duże okna przypominały swym kształtem romańskie okiennice katedralne zwane clerestory.

Portyk wejściowy nowego dworu Rakowskich w Starej Wsi był wieloboczną, arkadową konstrukcją na planie okręgu, która stanowiła charakterystyczny element architektoniczny budynku. Konstrukcja ta wspierana była na kolumnach, tworząc otwarte przejście między wnętrzem a otoczeniem dworskim.